درمان لثه با لیزر
توانایی لیزر در تمرکز روی نقاط بسیار کوچک و تولید انرژی بالا باعث شده است که در بسیاری از جراحیها و بهویژه در دندانپزشکی کاربرد گستردهای پیدا کند. امروزه لیزر در بسیاری از درمانهای دندانپزشکی استفاده میشود که یکی از مهمترین آنها درمان مشکلات لثه است.
درمان لثه با لیزر چیست؟
درمان لثه با لیزر روشی است که در آن بهجای روشهای سنتی، از پرتو نوری متمرکز و پرانرژی برای درمان بیماریهای لثه استفاده میشود. این بیماریها معمولاً به دلیل بهداشت ضعیف دهان ایجاد شده و با علائمی مانند بوی بد دهان، لق شدن دندانها، خونریزی، تورم یا تحلیل لثه بروز میکنند. از آنجا که لیزر هنگام مداخلات بافت نرم به بافتهای اطراف آسیب نمیزند، درمانی ایمنتر و راحتتر فراهم میکند. همچنین این روش برای افرادی که از دندانپزشکی ترس دارند (دنتوفوبیا) یا نگران درد حین درمان هستند، گزینهای مناسب محسوب میشود.
بیماریهای لثه قابل درمان با لیزر:
میان سلامت لثه و سلامت کلی دهان و دندان ارتباط مستقیمی وجود دارد. بیماریهای لثه که در تمام گروههای سنی دیده میشوند، اغلب بهصورت آهسته و بدون علامت پیشرفت میکنند و به همین دلیل ممکن است در مراحل اولیه تشخیص داده نشوند. در صورت عدم درمان، این بیماریها با گسترش به استخوان نگهدارنده دندانها میتوانند منجر به از دست رفتن دندان شوند. مهمترین بیماریهای لثه که با لیزر قابل درمان هستند عبارتاند از:
ژنژیویت (التهاب لثه):
ژنژیویت اولیهترین و برگشتپذیرترین مرحله بیماری لثه است. علائم اصلی آن شامل لثههای قرمز، متورم و حساس است که هنگام مسواک زدن یا استفاده از نخ دندان خونریزی میکنند. این عفونت که در اثر تجمع پلاک و جرم ایجاد میشود، معمولاً با بوی بد دهان همراه است. از نظر بالینی خونریزی، اریتم (قرمزی) و ادم (تورم) مشاهده میشود. در صورت عدم درمان، ژنژیویت میتواند به رباطهای پریودنتال متصلکننده دندان به استخوان و حتی به استخوان فک گسترش یابد.
پریودنتیت:
بیماریای است که در اثر عدم درمان ژنژیویت، عفونت به رباطهای پریودنتال و استخوان آلوئولار گسترش پیدا میکند و بر اساس شدت به مراحل مختلف تقسیم میشود:
پریودنتیت خفیف تا شدید:
در این مرحله عفونت بهصورت خفیف به پاکتهای پریودنتال ایجادشده بر اثر عمیق شدن شیار لثه و استخوان فک گسترش مییابد. تحلیل لثه و تشکیل پاکت مشاهده میشود و این پاکتها محیط مناسبی برای تجمع باکتریها فراهم میکنند.
پریودنتیت متوسط تا نسبتاً شدید:
در این مرحله فرآیند التهابی پیشرفت کرده و تخریب رباط پریودنتال، بافت نرم و استخوان نگهدارنده دندانها آغاز میشود. التهاب قابلتوجه در امتداد لبه لثه و افزایش عمق پاکتها دیده میشود.
پریودنتیت پیشرفته و شدید:
پیشرفتهترین مرحله بیماری است که با از دست رفتن شدید استخوان نگهدارنده، افزایش لقشدگی دندانها و اختلالات عملکردی همراه است. در صورت عدم درمان، این مرحله بهطور اجتنابناپذیر منجر به از دست رفتن دندانها میشود.
بیماری پریودنتال نکروزان:
این بیماری نادر است و بیشتر در افراد با ضعف سیستم ایمنی دیده میشود. با نکروز (مرگ بافتی) بافت لثه مشخص میشود. علائم بالینی شامل درد شدید، زخم شدن پاپیلاهای لثه، خونریزی و تشکیل غشای کاذب خاکستریرنگ است.
تشخیص اینکه آیا فردی کاندید مناسب درمان لثه با لیزر است یا خیر، فقط توسط دندانپزشک انجام میشود. افراد مناسب برای این درمان عبارتاند از:
- افرادی که به بیماریهای روماتیسمی مانند سندرم شوگرن، آرتریت روماتوئید یا لوپوس مبتلا نیستند
- افرادی که دچار تحلیل شدید استخوان نیستند
- افرادی که بیماریهای مزمن آنها تحت کنترل است
- تمام افرادی که رشد دندانی آنها کامل شده و از سلامت عمومی برخوردارند
- افرادی که تمایل به زیباسازی لثه دارند
- افرادی که به دنبال بهبودی سریع هستند
- افرادی که تمایلی به روشهای جراحی سنتی درمان لثه ندارند
- افرادی که از صندلی دندانپزشکی میترسند یا نمیخواهند در طول درمان درد را تجربه کنند
- افراد غیر باردار
- مبتلایان به ژنژیویت و بیماریهای پریودنتال (افرادی با پاکتهای لثه تا عمق ۶ میلیمتر، لثههای متورم و خونریزیدهنده و دندانهای لق میتوانند از درمان لیزری بهرهمند شوند)
- افرادی که با وجود جرمگیریهای عمیق، بیماری لثه آنها ادامه دارد
- افرادی که به درمانهای متداول لثه پاسخ نمیدهند
- افرادی که نیاز به فرمدهی لثه دارند
روش درمان با لیزر بر اساس نوع بیماری لثه و مرحله فعلی آن تعیین میشود. بسته به این عوامل، روشهایی مانند برداشت لثه با لیزر، وستیبولوپلاستی یا درمان فوتودینامیک ممکن است به کار گرفته شوند. پس از توضیح کلی روند درمان، هدف و نحوه اجرای این روشها مشخص میشود. پس از تصمیمگیری برای درمان لیزری لثه، مراحل درمان شامل موارد زیر است:
مشاوره و ارزیابی:
اولین مرحله درمان لثه با لیزر، جلسه مشاوره برای بررسی مناسب بودن بیمار است. در این مرحله، سابقه پزشکی و دندانپزشکی بیمار بهطور کامل ثبت میشود. برای ارزیابی وضعیت داخل دهان و سطح استخوان آلوئولار، از رادیوگرافیهای دندانی و در صورت نیاز از روشهای تصویربرداری تکمیلی استفاده میشود. همچنین وجود عفونت و عمق پاکتهای پریودنتال اندازهگیری میگردد.
اندازهگیری عمق پاکتها با استفاده از پروب پریودنتال سرگرد و بدون درد انجام میشود. عمقهای بیشتر نشاندهنده تحلیل استخوان پیشرفتهتر هستند. عمق پاکت ۲ تا ۳ میلیمتر طبیعی محسوب میشود؛ ۴ میلیمتر نشاندهنده شروع بیماری لثه است و پاکتهای ۵ و ۶ میلیمتری بیانگر پریودنتیت و نیازمند مداخله فوری هستند. در عمقهای بیش از ۸ یا ۹ میلیمتر، به دلیل تحلیل شدید استخوان، خطر از دست رفتن دندان وجود دارد.
آمادهسازی:
پس از تعیین طرح درمان، بیمار برای انجام لیزر آماده میشود. پیش از درمان، برای حفظ بهداشت دهان و دندان، مسواک زدن و استفاده از نخ دندان توصیه میشود.
بیحسی موضعی:
برای جلوگیری از هرگونه ناراحتی در حین درمان، از بیحسی موضعی استفاده میشود. در مداخلات سطحی ممکن است نیازی به بیحسی موضعی نباشد و در این موارد میتوان از بیحسکنندههای موضعی استفاده کرد.
کاربرد لیزر:
- پروب پریودنتال مجهز به لیزر دیودی وارد پاکت لثه میشود و در اطراف دندان حرکت داده میشود؛ در این حین، پرتو لیزر بافت بیمار و باکتریها را از بین میبرد. انرژی لیزر به اندازهای مؤثر است که بیشتر باکتریهای موجود در بالا و پایین بافت لثه را نابود میکند. انواع لیزرهایی که قادر به عبور از آب و هیدروکسیآپاتیت هستند، بافتهای پاتولوژیک ناحیه هدف را بدون آسیب به بافت سالم لثه و سطح مینای دندان حذف میکنند. این روش که نیازی به بخیه ندارد، با حفظ بافت سالم، روند ترمیم را تسریع میکند.
- پس از قرار دادن نوک لیزر در داخل پاکت، بافت بیمار پوشاننده سطح داخلی پاکت بهصورت انتخابی با انرژی پرتو برداشته میشود. همزمان، باکتریهای ناحیه از بین میروند و پلاک و جرم چسبیده به سطح دندان توسط پرتو لیزر شل میشود. در این مرحله، تماس انرژی لیزر با سطح دندان با بستن توبولهای عاجی در سطح ریشه، خطر حساسیت پس از درمان را کاهش میدهد.
- در مرحله بعد، لیزر با توان پایین برای حذف پلاکهای کلسیفیه استفاده میشود. جرمهایی که توسط لیزر شل شدهاند، با شستوشوی آب خارج میشوند.
- برای حذف جرم در نواحیای که لیزر به آنها دسترسی ندارد، از دستگاه اولتراسونیک استفاده میشود. این دستگاه با ارتعاش امواج صوتی، جرم را بهصورت مکانیکی برمیدارد. پس از حذف جرم، لیزر دوباره با توان پایین به کار میرود تا باکتریها و لایه باقیمانده آلودگی روی سطح ریشه از بین بروند.
- در مرحله پایانی، لیزر در حالت انعقاد قرار میگیرد تا بافت منعقد شود. این فرآیند به حذف سموم و باکتریهای باقیمانده بین بافت لثه و سطح ریشه کمک میکند. همچنین لخته ایجادشده با تسهیل اتصال مجدد الیاف لثه به دندان، بهعنوان سدی برای جلوگیری از نفوذ مجدد باکتریها عمل میکند.
- در نتیجه کاربرد لیزر، محیطی مناسب برای بازسازی بافت سالم در نواحیای که بافت پاتولوژیک حذف شده است، ایجاد میشود.
تعامل با بافت
لیزر با بافت لثه تعامل کرده و باکتریها و بافتهای بیمار موجود در حفره دهان را حذف میکند. بافت سالم لثه تحت تأثیر لیزر قرار نمیگیرد. لیزر با پاکسازی بافتهای دهانی و استخوان، روند ترمیم را تسریع میکند.
هموستاز و انسداد عروقی:
لختههای خونی که پس از کاربرد لیزر ایجاد میشوند، با تسهیل اتصال مجدد بافت لثه به دندان، روند بهبودی را سرعت میبخشند. نیازی به بخیه وجود ندارد.
ضدعفونی:
نواحی درمانشده با شستوشو و محلولهای آنتیباکتریال ضدعفونی میشوند. این مرحله برای به حداقل رساندن خطر عفونت پس از درمان اهمیت زیادی دارد.
مراقبتهای پس از درمان:
دوره بهبودی معمولاً حدود یک هفته است. توصیه میشود برای مدتی از مسواک زدن و استفاده از نخ دندان در ناحیه جراحیشده خودداری شود. رعایت رژیم غذایی نرم و پرهیز از مصرف سیگار و الکل اهمیت دارد. غرغره با آب نمک ولرم میتواند به حفظ بهداشت دهان و کاهش ناراحتی کمک کند.
ویزیتهای کنترلی و پیگیری:
دندانپزشک ممکن است ۷ تا ۱۰ روز پس از عمل، جلسه پیگیری تعیین کند. در این جلسه، روند ترمیم بررسی میشود و در صورت نیاز، درمانهای تکمیلی توصیه خواهد شد.
رزکسیون لثه با لیزر روشی است که در شرایطی که لثه بیش از حد برجسته یا نمایان باشد انجام میشود. برش لثه با عناوینی مانند کانتورینگ لثه، ژنژیواپلاستی یا ژنژیواکتیومی نیز شناخته میشود. این یک روش جراحی است که طی آن، بسته به نیاز بالینی بیمار، بافت اضافی لثه برداشته میشود یا بافت از دسترفته اضافه میگردد و این برش با لیزر انجام میشود. این روش عمدتاً با دو هدف انجام میگیرد:
رزکسیون لثه با هدف زیبایی:
در مواردی که لثهها بیش از حد عقبرفته یا خط لثه بالا باشد، دندانپزشک زیبایی یا پریودنتیست بخشی از بافت لثه را با لیزر برمیدارد. در صورت تحلیل لثه یا نامتقارن بودن سطح لثه، معمولاً از بافت پیوندی کام نرم برای افزودن بافت به ناحیه دچار کمبود استفاده میشود. گاهی بیماران پس از درمانهای ترمیمی یا ارتودنسی، برای تکمیل زیبایی ایدهآل لبخند خود، درخواست اصلاح خط لثه با لیزر میکنند.
رزکسیون لثه با لیزر برای اندیکاسیونهای درمانی:
درمان بیماریهای پریودنتال:
در مواردی که به درمانهایی مانند صافسازی سطح ریشه (کورتاژ)، جرمگیری عمیق و مصرف آنتیبیوتیک پاسخ داده نمیشود، ممکن است حذف پاکتهای لثه با لیزر برای کاهش تجمع باکتریها ضروری باشد.
هیپرپلازی لثه:
هیپرپلازی لثه رشد غیرطبیعی بافت لثه است که معمولاً با درد و قرمزی همراه است. در مراحل پیشرفته، بخش زیادی از سطح دندان را میپوشاند و بهداشت دهان را دشوار کرده و خطر پوسیدگی و عفونت را افزایش میدهد. در مواردی که با درمان دارویی قابلکنترل نیست یا در بیماران مبتلا به فیبرووماتوز ارثی لثه (HGF)، میتوان رزکسیون و فرمدهی لثه با لیزر انجام داد.
افزایش ارتفاع کرست فک:
تحلیل استخوان آلوئولار به دلیل از دست رفتن دندان میتواند باعث فرورفتگی بافت نرم در آن ناحیه شود. بازسازی ریج یک جراحی لثه با کمک لیزر است که در آن این ناحیه فرورفته با بافت پیوندی ترمیم میشود. این روش اغلب پیش از درمانهای ایمپلنت یا بریج انجام میگیرد.
آمادهسازی پیش از درمان ارتودنسی:
پیش از شروع درمان ارتودنسی، ممکن است برای ایجاد فضای کافی جهت قرارگیری براکتها و سایر وسایل و همچنین بهبود سلامت پریودنتال، فرمدهی لثه با لیزر ضروری باشد.
نگرانی بیماران از روشهای جراحی سنتی یا انتظار درد پس از درمان میتواند استفاده از لیزر را به گزینهای ترجیحی تبدیل کند. علاوه بر این، مزایای عینی فناوری لیزر نیز در انتخاب این روش مؤثر است. مهمترین مزایای رزکسیون لثه با لیزر عبارتاند از:
حداقل تهاجم و کاهش درد:
به دلیل حداقل بودن تروماهای جراحی و تحریک عصبی در کاربرد لیزر، درد و ناراحتی پس از درمان در مقایسه با روشهای سنتی بهطور قابلتوجهی کمتر است.
سرعت و راحتی:
رزکسیون لثه با لیزر در زمان کوتاهتری انجام میشود و هم برای بیمار و هم برای درمانگر روشی راحتتر است.
حداقل خونریزی:
انرژی لیزر باعث انعقاد بافتها میشود، هموستاز مناسبی در ناحیه جراحی ایجاد میکند و خونریزی را به حداقل میرساند.
عدم نیاز به بخیه:
به دلیل توانایی لیزر در انعقاد بافت، در بسیاری از موارد نیازی به بخیه وجود ندارد.
ترمیم سریع و کاهش خطر عفونت:
به علت آسیب حداقلی به بافتها، روند بهبودی سریعتر بوده و خطر بروز عفونت کاهش مییابد.
دقت بالا و نتایج زیبایی برتر:
بهواسطه دقت بالای لیزر، فرمدهی دقیق با حفظ بافتهای اطراف امکانپذیر است و در نتیجه، کانتور لثهای طبیعی و زیبا به دست میآید.
رزکسیون لثه با لیزر روشی است که برای بازفرمدهی خط لثه انجام میشود. این درمان تحت بیحسی موضعی آغاز میگردد و میتواند بهصورت برداشت بافت اضافی لثه یا افزودن بافت از طریق پیوند انجام شود. انرژی لیزر با ایجاد تبخیر در بافت هدف، بهصورت انتخابی بافت اضافی را حذف میکند. در روشهای پیوندی، پیوند بافت همبند از ناحیه کام گرفته شده و به محل گیرنده منتقل میشود. به این ترتیب، نامتقارنی سطح لثه، هیپرپلازی لثه یا تحلیل لثه بهطور مؤثر اصلاح میگردد.
- لیزر ابلیشن لثه روشی است که با استفاده از انرژی لیزر، بافتهای عفونی یا ناخواسته را از بین میبرد و ناحیه را ضدعفونی میکند. با تنظیم طول موج لیزر، بافت هدف بهطور دقیق مورد تمرکز قرار میگیرد. پرتو لیزر با ایجاد اثر حرارتی کنترلشده، نواحی بیمار را حذف کرده و ضدعفونی مؤثری فراهم میکند.
- در درمان بیماریهای پیشرفته پریودنتال (لیزر برای پاکسازی بافتهای عفونی مقاوم به درمانهای معمول و کمک به بازسازی بافتها استفاده میشود)،
- کنترل خونریزی لثه (بهدلیل خاصیت انعقادی لیزر، نواحی خونریزیدهنده بهطور مؤثر درمان میشوند)،
- بهعنوان روش کمکی در درمانهای مختلف پریودنتال و ترمیمی (لیزر برای فرمدهی زیبایی لثه، تسریع ترمیم بافت و پیشگیری از عفونت بهکار میرود).
این روش برای بیمارانی با تحلیل خفیف تا متوسط لثه که بهدلیل تحلیل لثه در معرض خطر عفونت هستند یا تمایلی به درمانهای جراحی سنتی ندارند استفاده میشود. این درمان برای بهبود لثههایی که از دندان فاصله گرفته و باعث نمایان شدن سطح ریشه شدهاند و برای بازسازی بافت سالم لثه بهکار میرود. همانطور که مشخص است، لیزر در درمان تحلیل لثه نیز نتایج مؤثری دارد. بافتهای عفونی با لیزر پاکسازی میشوند، پیشرفت تحلیل لثه متوقف شده و بازگشت لثه به سلامت قبلی با سرعت بیشتری انجام میشود.
مانند سایر روشها، دندانپزشک ابتدا بررسی میکند که آیا شما برای درمان لیزری تحلیل لثه مناسب هستید یا خیر. در صورت مناسب بودن، درمان با بیحسی موضعی آغاز میشود. دندانپزشک پرتو لیزر را روی پاکتهای لثه متمرکز کرده و بافتهای عفونی را برمیدارد. این فرآیند از پیشرفت بیشتر تحلیل لثه جلوگیری کرده و جریان خون در بافتها را افزایش میدهد و در نتیجه، روند ترمیم سریعتری آغاز میشود.
مزایای درمان تحلیل لثه با لیزر به شرح زیر است:
- حمایت از بازسازی بافت
- خونریزی و درد حداقلی
- بهبودی سریع
- کاهش خطر عفونت
- ظاهر زیباترe
جرمگیری لثه با لیزر روشی است که در آن از انرژی لیزر برای از بین بردن باکتریهای تجمعیافته در بافت لثه و پاکسازی بافتهای عفونی استفاده میشود. این روش برای بیمارانی که علائم بیماری لثه دارند یا در معرض خطر عفونت هستند بهکار میرود. جرمگیری لثه با لیزر گزینهای مؤثر برای متوقف کردن پیشرفت بیماری لثه، حفظ سلامت بافت لثه و تقویت ساختار نگهدارنده دندانهاست.
مانند هر روش درمانی، درمان بیماریهای لثه با لیزر نیز دارای مزایا و معایبی است که باید در نظر گرفته شود.
مزایا:
- نیاز به جراحی کمتر
- درد کمتر
- انجام سریعتر و راحتتر
- بهبودی سریعتر
- دقت بالاتر در درمان
- خونریزی کمتر
- نیاز حداقلی به بیحسی
- امکان انتخاب ناحیه درمان
- کاهش خطر عفونت
معایب:
- هزینه آن ممکن است نسبت به درمانهای سنتی لثه بیشتر باشد.
- درمان لثه با لیزر فقط توسط دندانپزشکانی که در این زمینه آموزش و گواهی دارند قابل انجام است.
- در مشکلات بسیار شدید لثه، لیزر بهتنهایی ممکن است کافی نباشد و به درمانهای جراحی تکمیلی نیاز باشد.
پس از درمان لثه با لیزر، برای حفظ نتایج درمان و تسریع روند بهبودی، توجه دقیق به موارد زیر ضروری است:
- رعایت بهداشت دهان و دندان
- رژیم غذایی نرم (در هفته اول پس از درمان)
- پرهیز از غذاهای تحریککننده مانند غذاهای تند، اسیدی و شیرین
- نوشیدن مایعات فراوان
- شستوشوی دهان با آب نمک
- مصرف مسکنهای تجویز شده توسط پزشک در صورت درد
- در صورت مصرف سیگار، تا حد امکان از آن اجتناب کنید
- در صورت بروز تورم، تب یا مشکلات جدی دیگر، فوراً با دندانپزشک خود تماس بگیرید
- مراجعات و نوبتهای کنترل را بهموقع انجام دهید
آیا درمان لثه با لیزر درد دارد؟
درمان لثه با لیزر معمولاً بدون درد یا با حداقل ناراحتی انجام میشود.
آیا بعد از درمان لثه با لیزر بهسرعت بهبود پیدا میکنم؟
مدت زمان بهبودی کامل بسته به مراقبتهای پس از درمان، وضعیت سلامت لثه و وسعت درمان متفاوت است؛ اما بیشتر بیماران طی چند روز میتوانند به فعالیتهای روزمره خود بازگردند.
درمان لثه با لیزر چقدر زمان میبرد؟
اگر درمان در ناحیهای محدود انجام شود، معمولاً ۱۵ تا ۳۰ دقیقه طول میکشد. در صورتی که کل لثههای دهان نیاز به پاکسازی یا درمان با لیزر داشته باشند، این زمان ممکن است حدود ۱ تا ۲ ساعت باشد.
آیا درمان لثه با لیزر عوارض جانبی دارد؟
ممکن است عوارض موقتی مانند حساسیت، خونریزی خفیف یا تورم ایجاد شود، اما این موارد معمولاً در مدت کوتاهی بهطور خودبهخود برطرف میشوند.
آیا برش لثه با لیزر ایمن است؟
بله، برش لثه با لیزر در صورتی که بیمار کاندید مناسبی برای این درمان باشد و توسط دندانپزشک متخصص و با تنظیمات صحیح لیزر انجام شود، روشی ایمن با حداقل ریسک محسوب میشود.
آیا درمان لثه با لیزر از سایر روشها بهتر است؟
این روش بهویژه برای افرادی که از درمانهای سنتی لثه میترسند، گزینهای مناسب است. با این حال، تصمیم نهایی باید با توجه به دو نکته مهم گرفته شود: اول اینکه دندانپزشک باید تشخیص دهد آیا شما کاندید مناسبی برای درمان با لیزر هستید یا خیر. دوم اینکه پزشک بررسی میکند آیا وضعیت بیماری لثه شما تنها با لیزر قابل درمان است یا به درمانهای جراحی تکمیلی نیز نیاز دارد. در صورتی که برای درمان لثه با لیزر مناسب باشید و مزایای ذکرشده برای شما اولویت داشته باشد، میتوانید با اطمینان این روش درمانی را انتخاب کنید.