Ortodonti
Ortodonti; çapraşık dişlerin, diş, çene ve yüz arasındaki uyumsuzlukların düzeltilmesiyle ilgilenen bir bilim dalıdır.
Ortodontistler, çenemizin ve dişlerimizin doğru pozisyonda ve yerde konumlanmasını sağlarlar. Çapraşık dişlerin düzeltilmesi önemli bir estetik görünüm sağlamanın yanı sıra ağız ve diş sağlığına da katkıda bulunur.
Ortodontik Tedavi Sırasında Dişler Nasıl Hareket Eder?
Diş telleri ve apareylerle dişlere bir kuvvet uygulanır. Kuvvet yönünde bir hareket oluşur. Hareket eden dişin önünde geçici bir kemik dokusu kaybı, hareketin zıt tarafında ise yeni kemik dokusu oluşumu sağlanır. Böylece dişler yeni yerlerini alır ve yeni bir kemik yuvasına yerleşir.
Yetişkinlerde Ortodonti
Ortodonti tedavisinde yaş sınırı yoktur. Dişlerini çevreleyen sağlıklı kemik dokusuna sahip olan herkes tedavi olabilir. Diş telleri artık diş renginde porselenden yapılmaktadır. Kimse diş telleriniz olduğunu kolayca fark edemez. Tedavi, hastanın problemine ve yaşına göre değişmekle birlikte 3 ila 30 ay arasında sürebilir.
Neden Ortodonti?
- Çapraşık dişlerle ağız hijyenini sağlamak daha zordur, bu nedenle diş eti hastalıkları ve diş çürükleri daha kolay gelişir.
- Düzensiz eklem ilişkisi ve çapraşık dişlerle çiğneme tam olarak sağlanamaz ve çeşitli problemler başlar.
- Uyumsuz alt ve üst dişler, çeneye veya tek bir dişe çok fazla baskı uygulayarak ağrılı ve tedavisi zor problemlere neden olur.
- Kozmetik tedavi ile bazı durumlarda inanılmaz değişimlere ulaşılabilir.
Diş telleri, gülüşünüzü düzeltmek ve sağlığınızı geri kazanmak için en iyi seçeneklerden biridir.
Tedavi Yöntemleri
Sabit Ortodontik Apareyler
Diş tellerinin diş üzerine yapıştırıldığı bir tedavidir. Teller metal veya porselen olabilir. Dişlerle aynı renkte olan porselen braketler kozmetik bir rahatsızlık yaratmaz.
Hareketli Ortodontik Apareyler
Hastanın kendi başına takıp çıkarabildiği apareylerdir. Daha basit vakalarda kullanılırlar.
Çene Ortopedisi
Erken yaşlarda yüze yerleştirilen özel apareylerle alt ve üst çene arasındaki ilişkiyi düzeltmeyi amaçlayan bir ortodonti alanıdır. Genellikle ortopedik tedavi (çene uyumunu düzeltmek için) ve ortodontik tedavi (dişlerin kapanış uyumu sağlanır) birlikte uygulanır.
Ortognatik Cerrahi
Ortodontik veya ortopedik tedavi ile düzeltilemeyen durumlarda ortognatik cerrahi kullanılır. Çene ve yüzdeki bozukluklar doğuştan olabilir veya kaza ya da hastalıklar sonucu sonradan gelişebilir. Çenelerin birbirleriyle veya yüzle uyumsuzluğu hem kozmetik hem de fonksiyonel problemlere neden olur. Bu bozuklukları yeni yüksek teknoloji ve cerrahi tekniklerle düzeltmek mümkündür.
Invisalign (Şeffaf Plak)
Bazı basit vakalarda çapraşık dişler şeffaf plaklar (kalıplar) kullanılarak düzeltilebilir. Bu plakların günde 20 saat kullanılması ve haftada iki kez değiştirilmesi gerekir. Her tedavi, düzeltici plaklardan oluşan (alt-üst çene) yaklaşık 60 çift gerektirir. Tedavi süresi diş telleri ile yakındır. Vakaya göre 6-24 ay arasında değişir.
Ortodontik Problemlerin Nedenleri
Beslenme Bozuklukları
Yeterince iyi beslenmeyen kişilerde yüz ve çene yapısı hacminde küçülme görülür, bu da alanı daraltarak çapraşıklığa, rotasyonlara ve gömülü dişlere neden olur.
Ağız Solunumu
Kronik enfeksiyonlar ve benzeri nedenler uzun sürdüğünde bademciklerin aşırı büyümesine neden olabilir. Bu durumda hava yolu daralır ve nefes alma güçlüğü ortaya çıkar. Bu zorluğun üstesinden gelmek için kişi alt çenesini veya dilini öne doğru konumlandırma ihtiyacı hisseder. Bu durum uzun süre devam ederse alt çene öne doğru yerleşir. Kişinin dili dişlerinin arasına girer ve problemlere yol açar. Hasta burnundan nefes alamazsa bu durum üst çenesinde olumsuz bir etkiye neden olabilir.
Parmak Emme
Yeni doğmuş bir bebeğin oldukça gelişmiş bir emme mekanizması vardır. Emme refleksi tatmin edilmemiş bir bebek, bu ihtiyacı karşılamak için bazı alışkanlıklar edinir. 9-18 ay anne sütü alan bebeklerde bu durum genellikle görülmez. Yapılan araştırmalar parmak emmenin, yaşamın ilk beş haftasındaki açlık sonucunda geliştiğini göstermektedir. Dişler ilk çıkarken parmak emme, lokal tahrişe bağlı ağrıya yardımcı olur ve faydalıdır. Parmak emme çocuk büyüdükçe azalır.
Parmak emmenin nedenleri:
- Anneden veya biberondan ani ayrılma
- Emzirme süresini kısaltmak
- Bebeği uzun aralıklarla emzirmek.
Erken dönemde parmak emme için herhangi bir önlem alınmaz. Bu aşamada alışkanlığı engellemek zararlıdır çünkü çocuğun psikolojisini etkileyecektir.
Tedavi için kesin bir yaş yoktur. En iyi zaman her çocuk için farklıdır. Alışkanlığın boyutu veya çocuğun geçmişi zamanlamayı etkileyebilir. Genellikle bu alışkanlık 3.5 yaşından sonra devam ediyorsa tedaviye başlanmalıdır.
Çocuk bu alışkanlığı sürdürürse, diş dizilimi ve çene kapanış bozuklukları yaşayacaktır.
Yalancı Emzikler
Yüksek kaliteli bir emzik 1.5 yaşına kadar kullanılabilir. Ayrıca çocuğun parmak emme alışkanlığı edinmesini de engelleyebilir. Emzikler uzun süre kullanıldığında, baskı yaptıkları dokularda anormal etkilere neden olurlar.
Uyku Pozisyonu
Yatış şeklimiz genellikle uyku sırasında alt çenemizin pozisyonunu belirler. Bu bize günde ortalama 8 saat boyunca alt çenenin pozisyonu hakkında bilgi verir. Örneğin yüzüstü yatan bir çocuk ile sırtüstü yatan bir çocuğun alt çene pozisyonu farklıdır. Hep aynı tarafa yatan ve elini ya da yumruğunu yastığın altına koyan kişilerde, o taraftaki sürekli baskı nedeniyle ortodontik problemler oluşabilir.
Diğer Nedenler:
- Diş gıcırdatma, tırnak yeme, kalem ısırma, dudak ısırma alışkanlıkları
- Süt dişlerinin erken kaybı
- Diş eti problemlerine bağlı diş düzensizlikleri
- Diş kaybına bağlı düzensizlikler
- 20 yaş dişlerinin ön dişleri sıkıştırmasına bağlı düzensizlikler
- Genetik yatkınlık
- Hormonal düzensizlikler, sistemik hastalıklar
Ortodontik Tedaviniz Sırasında Dikkat Etmeniz Gerekenler
- Diş telleri yiyecek ve bakterilerin kolayca birikmesine neden olur. Ağız hijyeni çok önemlidir.
- Orta sertlikte bir diş fırçası kullanmanız gerekir. Özel ortodonti fırçaları kullanılabilir.
- Superfloss (özel diş ipi) kullanımı tam ağız hijyeni sağlamada önemlidir.
- Ağız hijyeninize yardımcı olan bir diğer malzeme arayüz fırçasıdır.
- Ayrıca gargara yardımcı olarak kullanılabilir ancak fırçalama veya diş ipi kullanımının yerini tutamayacağını unutmayın.
- Elma, havuç gibi sert yiyecekler ısırılmamalı, kesilerek yenilmelidir. Tellerin kırılmasına neden olabilirler.
- Kabuklu ve sert yiyeceklerden kaçınmalısınız çünkü telleri kırabilirler.
- Karamel gibi yapışkan yiyecekler çürüğe ve tellerin kopmasına neden olur.
Bu dönemde rutin kontrolleriniz diş sağlığınız için çok önemlidir.
Ortodonti Tedavisi Hakkında Sık Sorulan Sorular
Ortodonti tedavisi ne kadar sürer?
Ortodonti tedavisinin süresi hastanın diş ve çene yapısındaki bozukluğun derecesine göre değişir. Genellikle 12 ile 24 ay arasında tamamlanmakla birlikte, şeffaf plak (Invisalign vb.) tedavileri bazı vakalarda süreci hızlandırabilir.
Şeffaf plak tedavisi diş teli kadar etkili midir?
Evet, gelişen teknoloji sayesinde şeffaf plaklar (telsiz tedavi), hafif ve orta düzeydeki çapraşıklıkların yanı sıra birçok karmaşık vakada da geleneksel metal teller kadar etkili sonuçlar vermektedir.
Ortodonti tedavisi için yaş sınırı var mı?
Hayır, diş ve diş eti dokusu sağlıklı olan her yaştaki bireye ortodonti tedavisi uygulanabilir. Çocuklarda büyüme ve gelişim döneminde yapılan tedaviler çene bozukluklarını düzeltirken, yetişkinlerde estetik diş dizilimi sağlanır.